De VS hebben vrijdag het Internationaal Strafhof als instelling op de sanctielijst gezet. Tot nu toe stonden alleen individuele rechters, aanklagers en medewerkers op de lijst (Reuters, AP, NOS, NU.nl, Volkskrant, The Guardian, CBS). Volgens CBS wil minister Rubio het hof ‘steen voor steen’ ontmantelen als het niet verandert; de NOS meldt dat zijn verklaring lidstaten ruimte laat om te onderhandelen. De sancties kwamen uren nadat de Nobelprijs voor de Vrede naar Navi Pillay ging, voormalig ICC-rechter en oud-mensenrechtencommissaris van de VN. Premier Jetten noemde de stap ‘diep betreurenswaardig’ en wil in dialoog met de VS. Volgens Mainichi spraken acht ministers van Buitenlandse Zaken zich tegen de sancties uit; Kallas en Türk reageerden scherp. Rusland vroeg Nederland en andere landen om uitlevering van voorzitter Akane (Japan Times, NHK, Asahi). Over de precieze gevolgen voor betalingen en diensten rond het hof is nog niets bevestigd.
Het ICC is het enige permanente hof dat individuen kan vervolgen voor oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. Sancties op de instelling zelf kunnen werk, betalingen en samenwerking raken, niet alleen een paar personen. Voor Nederland komt daar de rol van gastland bij: het hof is een van de bekendste instellingen in Den Haag, en Nederland presenteert zich als hoeder van het internationaal recht.
Direct merk je als burger weinig. Indirect staat de reputatie van Den Haag als stad van recht en vrede op het spel, evenals de vraag hoe ver Nederland wil gaan als een bondgenoot een instelling op eigen bodem bestrijdt. Bedrijven en organisaties die met het hof werken, kunnen vragen krijgen over betalingen; officiële richtlijnen hebben we niet gezien.
Wie voor de sancties is, zegt dat het hof zich buiten zijn bevoegdheid begeeft en Amerikaanse en Israëlische functionarissen onterecht kan vervolgen. Dat is het standpunt van Washington; Rubio laat een deur open voor onderhandelen.
Wie tegen is, zegt dat het hof zonder politieke druk moet kunnen werken en dat sancties tegen een rechtsinstelling het recht van de sterkste bevestigen. Kallas, Türk, het hof zelf en de acht ministers delen dit.
Het gaat minder om de sancties zelf dan om wat Nederland eraan doet. Een ‘betreurenswaardig’ en ‘teleurstellend’ oordeel kost niets; echte bescherming van personeel en betalingen vraagt een Europese afspraak. Volg of de EU met een eigen maatregel komt en of Den Haag binnen de zes maanden iets concreets op tafel legt.
NOS · NU.nl · de Volkskrant · Reuters · AP · The Guardian · CBS News · The Hill · Mainichi · Asahi · NHK · Japan Times (9–10 okt)
De VS zetten het hele Internationaal Strafhof op de sanctielijst, uren na de Nobelprijs voor oud-rechter Pillay
Washington treft voor het eerst de instelling zelf, niet alleen haar rechters en medewerkers. Het kabinet in Den Haag, gastland van het hof, veroordeelt de stap maar zoekt de dialoog. Rusland vroeg deze week om uitlevering van de voorzitter.
De Verenigde Staten hebben vrijdag het Internationaal Strafhof (ICC) als instelling op de sanctielijst gezet. Tot nu toe trof Washington alleen individuele rechters, aanklagers en medewerkers. Reuters meldde de stap als eerste; AP, NOS, NU.nl, de Volkskrant, The Guardian en CBS volgden. Volgens CBS wil minister Rubio het hof ‘steen voor steen’ ontmantelen als het niet verandert. Het hof, opgericht in 2002, vervolgt personen voor oorlogsmisdaden, genocide en misdaden tegen de menselijkheid; veel landen zijn lid, de VS niet. Zijn verklaring laat volgens de NOS wel ruimte: de lidstaten kunnen onderhandelen over een oplossing voor de Amerikaanse bezwaren. Het moment is opvallend. De sancties kwamen uren nadat de Nobelprijs voor de Vrede was toegekend aan Navi Pillay, een Zuid-Afrikaanse jurist, voormalig rechter van het ICC en oud-Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de VN. Het hof verwerpt de sancties volgens The Hill ‘stellig’ en zegt zijn werk voort te zetten (Reuters); voorzitter Tomoko Akane liet in een videoverklaring weten zich niet te laten intimideren (Mainichi, Asahi).
Voor Nederland is dit geen verre kwestie. Het hof zetelt in Den Haag en Nederland is daarmee gastland. Premier Jetten noemde de sancties ‘diep betreurenswaardig’ en wil in gesprek met de VS (NU.nl, NOS). Hij is blij dat er volgens de NOS nog zes maanden zijn om een oplossing te vinden, en wilde niet zeggen welke tegenmaatregelen Nederland overweegt. Het kabinet zegt maandenlang zware diplomatieke druk te hebben uitgeoefend om nieuwe sancties te voorkomen. Eind september zei Jetten bij de VN nog ‘handen af van het hof’ (NOS). Hoogleraar De Hoon noemde de toon van vrijdag zacht vergeleken met die eerdere woorden: wie alleen diplomatiek blijft, ziet Trump volgens hem steeds verder gaan. Buiten Nederland klinkt het scherper. EU-buitenlandchef Kaja Kallas noemt bescherming van het hof een Europese prioriteit; VN-mensenrechtenchef Volker Türk spreekt van onaanvaardbare maatregelen. Volgens Mainichi verklaarden acht ministers van Buitenlandse Zaken, onder wie die van Japan, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland, zich tegen de sancties. Israëls premier Netanyahu prees de sancties volgens Mainichi als verdediging tegen een bedreiging van de nationale soevereiniteit. Rusland vroeg Nederland en andere landen deze week om Akane te uitleveren (Japan Times, NHK, Asahi); een Nederlandse reactie zagen we niet. Wat de maatregelen in de praktijk betekenen voor betalingen en bedrijven rond het hof, is nog niet bevestigd. Let dit weekend op de Europese reactie en op de vraag of Nederland met concrete bescherming komt.